68 lat temu pierwszy taki zabieg w Polsce. Dziś pacjenci apelują o dostęp do nowoczesnej terapii

Tegoroczne wydarzenie, organizowane przez Ogólnopolskie Stowarzyszenie Moje Nerki, odbędzie się pod hasłem „Od pierwszej hemodializy do nowoczesnej hemodiafiltracji”. Wybór Poznania nie jest przypadkowy. To właśnie tutaj 8 listopada 1958 roku przeprowadzono pierwszy w Polsce zabieg hemodializy, otwierając nowy rozdział w leczeniu pacjentów z niewydolnością nerek.

Dziś, niemal siedem dekad później, dyskusja dotyczy już nie tylko możliwości podtrzymywania życia dzięki dializom, ale również skuteczności leczenia, jego dostępności i jakości życia chorych.

Hemodiafiltracja może zmniejszać ryzyko zgonu. Co pokazują badania?

Jednym z głównych tematów tegorocznego spotkania będzie hemodiafiltracja (HDF). To metoda leczenia nerkozastępczego, która łączy dwa mechanizmy oczyszczania krwi: dyfuzję i konwekcję. Dzięki temu umożliwia skuteczniejsze usuwanie niektórych toksyn mocznicowych, zwłaszcza substancji o średniej masie cząsteczkowej, w porównaniu z klasyczną hemodializą.

Znaczenie tej metody potwierdzają wyniki badania CONVINCE, opublikowanego w 2023 roku na łamach „The New England Journal of Medicine”. W międzynarodowym badaniu klinicznym uczestniczyło 1360 pacjentów z niewydolnością nerek, których losowo przydzielono do leczenia wysokodawkową hemodiafiltracją lub standardową hemodializą wysokoprzepływową.

W trakcie obserwacji, której mediana wyniosła 30 miesięcy, zmarło 17,3 proc. pacjentów leczonych hemodiafiltracją i 21,9 proc. osób poddawanych hemodializie. Oznaczało to względne zmniejszenie ryzyka zgonu z dowolnej przyczyny o 23 proc. w grupie HDF.

Pacjenci apelują o szerszy dostęp do nowoczesnego leczenia

O potrzebie zapewnienia chorym dostępu do nowoczesnych metod dializoterapii od lat mówią przedstawiciele organizacji pacjenckich. Ich zdaniem postęp medycyny powinien przekładać się na rzeczywiste możliwości leczenia osób z niewydolnością nerek.

– Tegoroczny Ogólnopolski Dzień Osób Dializowanych ma szczególne znaczenie, bo odbywa się w Poznaniu, gdzie w 1958 roku wszystko się zaczęło. Obok historii najważniejsze jest dla nas zawsze dobro pacjentów, ich zdrowie i jakość życia. Skoro mamy nowoczesne metody leczenia, takie jak hemodiafiltracja, każdy pacjent, który jej potrzebuje, powinien mieć do niej dostęp, a tak niestety nie jest. Chcemy to zmienić, dlatego przygotowaliśmy petycję i apelujemy do wszystkich o jej poparcie

– podkreśla prof. Rajmund Michalski, prezes Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Moje Nerki.

Organizacja chce zwrócić uwagę na znaczenie dostępności leczenia odpowiadającego aktualnej wiedzy medycznej. Jednym z celów tegorocznego wydarzenia jest właśnie rozmowa o możliwościach szerszego wykorzystania hemodiafiltracji u pacjentów, którzy mogą odnieść z niej korzyść.

Pierwsza hemodializa w Polsce. Przełom nastąpił w Poznaniu

Historia polskiej dializoterapii rozpoczęła się 8 listopada 1958 roku w II Klinice Chorób Wewnętrznych ówczesnej Akademii Medycznej w Poznaniu. Kliniką kierował prof. Jan Roguski, a zespołem wykonującym pierwszy zabieg hemodializy – dr Kazimierz Bączyk. Pacjentem był 38-letni mężczyzna z ostrą niewydolnością nerek. Do oczyszczania krwi wykorzystano sztuczną nerkę Alwalla, sprowadzoną ze Szwecji.

Zabieg był kamieniem milowym w rozwoju polskiej nefrologii. Zapoczątkował stopniowe upowszechnianie dializoterapii, która stała się jedną z podstawowych metod leczenia nerkozastępczego.

To właśnie na pamiątkę tamtego wydarzenia 8 listopada obchodzony jest Ogólnopolski Dzień Osób Dializowanych. Święto ustanowiono w 2021 roku z inicjatywy Doroty Ligęzy, wiceprezes Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Moje Nerki, która sama przez 20 lat była dializowana, a następnie przeszła udany przeszczep nerki.

Życie z dializą to więcej niż regularne zabiegi

Choć dializoterapia pozwala podtrzymywać życie pacjentów z niewydolnością nerek, wiąże się również z istotnymi ograniczeniami w codziennym funkcjonowaniu. Osoby leczone hemodializą w ośrodku zazwyczaj muszą zgłaszać się na zabiegi trzy razy w tygodniu. Każda sesja trwa zwykle kilka godzin, a dodatkowy czas zajmują dojazdy i przygotowanie do leczenia. Dla wielu chorych oznacza to konieczność podporządkowania terapii życia zawodowego, rodzinnego i planów osobistych. Dlatego podczas poznańskiego spotkania nie zabraknie tematów związanych z codziennością pacjentów. Eksperci poruszą m.in. zagadnienie dializy otrzewnowej, która w przypadku odpowiednio zakwalifikowanych osób może być prowadzona w domu. Zaplanowano również wystąpienia dotyczące organizacji dializ wakacyjnych za granicą. To ważne kwestie z perspektywy jakości życia. Odpowiednio zaplanowane leczenie może umożliwiać osobom dializowanym większą samodzielność, aktywność zawodową czy podróżowanie, choć każda taka decyzja wymaga uwzględnienia stanu zdrowia i możliwości organizacyjnych.

Nefrolodzy, pielęgniarki i pacjenci przy jednym stole

Program VI Ogólnopolskiego Dnia Osób Dializowanych połączy perspektywę medyczną z doświadczeniami samych chorych. Prof. Janusz Ostrowski przedstawi początki hemodializy na świecie i w Polsce. Dr Bartosz Kaźmierczak, ordynator Centrum Dializ Fresenius w Gnieźnie, omówi możliwości hemodiafiltracji, a następnie wspólnie z pacjentem Dariuszem Jóźwiakiem porozmawia o praktycznych doświadczeniach związanych z tą metodą.

O dializie otrzewnowej i możliwościach prowadzenia leczenia w warunkach domowych opowie prof. Krzysztof Pawlaczyk z Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu. Pielęgniarka nefrologiczna Edyta Kaczmarek przedstawi praktyczne aspekty hemodiafiltracji.

W programie znalazła się także sesja pacjentów poświęcona codzienności z dializą oraz prezentacje dotyczące organizacji leczenia podczas wyjazdów do Hiszpanii i na Sycylię.

Wydarzeniu będą towarzyszyły stoiska edukacyjne Wielkopolskiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ oraz Poznańskiego Ośrodka Specjalistycznych Usług Medycznych (POSUM). Uczestnicy uzyskają informacje o programach profilaktycznych i narzędziach edukacyjnych NFZ, a także będą mogli skorzystać m.in. z pomiarów ciśnienia tętniczego i poziomu glukozy.

VI Ogólnopolski Dzień Osób Dializowanych. Kiedy i gdzie?

VI Ogólnopolski Dzień Osób Dializowanych odbędzie się 8 listopada, w godzinach 10:00-16:00, w Sali Sesyjnej Wielkopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w Poznaniu, przy al. Niepodległości 16/18 (I piętro, budynek A).

W wydarzeniu wezmą udział pacjenci i ich bliscy, lekarze nefrolodzy, pielęgniarki dializacyjne oraz przedstawiciele instytucji ochrony zdrowia i samorządu. Zaplanowano także występ Dominiki Dobrosielskiej oraz czas na rozmowy i wymianę doświadczeń.

Organizatorem wydarzenia jest Ogólnopolskie Stowarzyszenie Moje Nerki, a partnerem merytorycznym Fresenius NephroCare Polska. Udział wymaga wcześniejszego zgłoszenia. Zapisy prowadzone są za pośrednictwem strony www.moje-nerki.pl oraz telefonicznie pod numerem +48 501 781 723.

Tegoroczne obchody mają przypominać, jak daleką drogę przeszła polska dializoterapia od pierwszego zabiegu w 1958 roku. Jednocześnie stawiają pytanie, które pozostaje aktualne mimo postępu medycyny: jak sprawić, by z osiągnięć nowoczesnej nefrologii mogli korzystać wszyscy pacjenci, którzy rzeczywiście ich potrzebują.